Birsaga | maalummaa, qaamotaafi seerota isaa

Birsaga afaan oromoo

1.  Birsaga -- maalummaa isaa?

Birsagni waliin qindaa’ina sagalee dubbifamaa fi dubbachiiftuu irraa kan jiaaramu ta’ee, yeroo jecha tokko sagaleessinu ykn.dubbannu bakka itti afuurri keenya addaan cituudha. Baayina birsaga jecha tokko keessa jiru argachuuf,  jecha sana suuta sagaleessuun almeeqa akka afuurri keenya addaan cite ilaaluu qabna. Akkasumas, birsagni tokko hiika qabaachuus dhabuus ykn.jecha ta’uus, ta’uu dhiisuus ni dandaa’a.

     Fkn.1 Buna= birsaga 2 qaba bu+ na dha. ( bu)n hiika hin qabu jechas miti.

                 Fkn.2 loon = birsaga 1 qofa qaba garuu hiikas qaba jecha dhas.

1.1 Qaamolee birsagaa

caasaaleen birsagaa ka’umsaa, utubaa fi cufaa tti qoodama.

1.1.1 Ka’umsa– birsaguma tokko keessatti sagalee dubbifamaa jalqaba birsagaa irratti argamu ykn. Sagalee dubbifamaa dubbachiistuu dursee dhufuudha.fkn. jecha muka jedhu mu-ka= (m fi n)n ka’umsa birsagaati.

1.1.2 Utubaa- sagalee dubbachiistuun birsaga keessatti argamu kamiyyuu utubaa jedhama.

Fkn. Jechoota /bo-na, bu-na, meex-xii/ jedhan keessatti sagalee dubbachiistuun ( a,e,i,o,u)n birsaga kana  keessa jiran utubaa birsagaa ta’u.

1.1.3 Cufaa- cufaan sagalee dubbifamaa xumura birsagaa irratti dhufaniidha.

Fkn. Jechoota kam, ob-bo- leet- tii jedhan keessatti (m fi t)n cufaa birsagaati.

2 Gosoota Birsagaa

Gosonni birsagootaa bakka gurguddoo lamatti qoodamu. Isaanis :

2.1 Birsaga salphaa– birsagni salphaan ulaagaa utubaatiin kan madaalamu ta’ee, birsaga utubaa ( sagalee dubbachiistuu) gabaabaa ykn. qeenxee  of keessaa qabuudha.

Fkn. Fala, bifa hora kkf.

2.2 Birsaga cimaa-  birsagni cimaan ulaagaa utubaatiin kan madaalamu ta’ee, birsaga utubaa ( sagalee dubbachiistuu) dheeraa ykn. dhachaa  of keessaa qabuudha.

Fkn. Naannoo, aadaa, booka kkf. akka fakkeenyaatti ilaaluu dandeenya.

3 Seerota birsagoonni Afaan Oromoo ittiin ijaaraman                                            

ü  Birsagni sagalee dubbifamaa qofaan ijaaramu hin jiru.

ü  Qindoomina sagalee dubbifamaa fi dubbachiistuu irraa ijaarama

ü  Birsagni sagalee dubbachiistuu ykn. utubaa qofaan ijaaramuu dandaa’a.

ü  Birsagni jalqabaa fi dhuma irratti irra hin butamus hin jabaatus

ü  Birsagni tokko qofaa isaa jecha ta’uus dhiisuus ni dandaa’a.

ü  Ka’umsaa fi cufaan birsagaa dubbifamaadha

ü  Utubaan birsagaa dubbachiistuudha.

3.1  Sanyiiwwan birsagaaA/O– sanyiiwwan birsagaa afaan oromoo saddettu jiru. Isaanis chaartii kanaa gadiitiin kan ilaallu ta’a.

LakA/OromootiinA/IngiliziitiinJechoota Qoqqoodamabirsagootaabaayina birsgootaa
1TVIjai-ja2
2TTVVAadaaaa-daa2
3TMVCAltokkoAl-tok-ko3
4TTMVVCEeggateEeg-ga-te3
5MTCVKanaKa-na2
6MTTCVVLoomiiLoo-mii2
7MTMCVCMargooMar-goo2
8MTTMCVVCLoonLoon1

3.2 Qoqqoodama birsagootaa caattoo mukaatiin

Fakkeenya. O-daa 

birsaga | caattoo birsagaa
Wabii

 Geetachoo Rabirraa (2008). Furtuu Seerluga Afaan Oromoo. Finfinnee: dhaabbata maxxansaa Kuraz International.

Rabirraa Tafarraa (2009). Gadaa. Caasluga Afaan Oromoo. Finfinnee.

 

Birsaga | maalummaa, qaamotaafi seerota isaa

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to top